Waarom kloppen horoscopen zo goed? Dit experiment bewijst dat het onzin is

Het beroemde horoscoop-experiment dat alles blootlegde

In 1948 deed psycholoog Bertram Forer een briljant experiment met zijn studenten. Hij gaf ze een persoonlijkheidstest en beloofde iedereen een unieke analyse. Een week later kregen alle 39 studenten hun "persoonlijke" resultaat en moesten ze aangeven hoe accuraat het was op een schaal van 0 tot 5. Het gemiddelde cijfer? Een 4,26 uit 5. Iedereen vond het dus supergoed kloppen.

Plot twist: alle studenten hadden exact dezelfde tekst gekregen. Forer had willekeurige zinnen uit krantenhoroscopen bij elkaar geplakt, en toch dacht iedereen dat het specifiek over hen ging. Dit effect heet nu het Barnum Effect of Forer Effect, en het verklaart perfect waarom jouw horoscoop altijd lijkt te kloppen.

Waarom denk je dat je horoscoop over jou gaat?

Het Barnum Effect werkt zo goed omdat horoscopen extreem vage uitspraken gebruiken die op letterlijk iedereen van toepassing zijn. Kijk maar naar deze klassieke horoscoop-zinnen die Forer gebruikte:

• "Je hebt behoefte aan waardering van anderen, maar bent ook kritisch op jezelf"
• "Soms twijfel je ernstig of je wel de juiste beslissing hebt genomen"
• "Je houdt van een bepaalde mate van afwisseling en wordt ontevreden als je wordt beperkt"
• "Je schept er trots in dat je een onafhankelijk denker bent"

Herken je jezelf hierin? Natuurlijk, want dit geldt voor zo'n 99% van alle mensen. Het is zo algemeen dat het onmogelijk niet kan kloppen, maar omdat het positief klinkt en "persoonlijk" voelt, denk je dat het uniek voor jou is.

Wetenschappelijk bewijs dat horoscopen niet werken

Onderzoekers hebben keer op keer aangetoond dat astrologie geen enkele basis heeft. Hier zijn de meest overtuigende studies:

10 miljoen echtparen onderzocht: In 2007 analyseerde onderzoeker David Voas de geboortedata van 10 miljoen Britse echtparen. Als astrologie zou kloppen, zouden bepaalde sterrenbeelden vaker bij elkaar passen. Uitkomst? Geen enkel sterrenbeeld kwam vaker of minder vaak voor dan je op basis van toeval zou verwachten.

23.000 professionals getest: Natuurkundige John McGervey bekeek de geboortedata van 6.000 politici en 17.000 wetenschappers. Als sterrenbeelden invloed hebben op je persoonlijkheid en carrièrekeuze, zou je patronen moeten zien. Resultaat? Helemaal niks. Elk sterrenbeeld kwam even vaak voor in beide groepen.

Je sterrenbeeld klopt niet eens meer: Door precessie (het feit dat de aardas langzaam tolt) loopt je sterrenbeeld intussen ongeveer een maand achter. Denk je dat je Stier bent? Astronomisch gezien ben je waarschijnlijk Ram. En dan hebben we het nog niet eens over het 13e sterrenbeeld (Ophiuchus) dat astrologen gewoon negeren omdat het niet in hun systeem past.

Waarom voelt het dan tóch persoonlijk?

Er zijn drie psychologische trucjes waardoor horoscopen zo goed "werken":

1. Positieve bias: Horoscopen zijn meestal positief of neutraal geformuleerd. "Je hebt ongebruikt talent" klinkt een stuk beter dan "je bent lui en doet niks met je leven", en daarom accepteren we het makkelijker als waar.

2. Selectieve aandacht: We onthouden vooral de dingen die kloppen en vergeten automatisch wat niet klopt. Als je horoscoop zegt "je krijgt deze week spannend nieuws" en er gebeurt iets leuks, denk je "zie je wel!" Maar als er niks gebeurt, vergeet je het gewoon.

3. Self-fulfilling prophecy: Als je horoscoop zegt dat je extravert bent, ga je je onbewust zo gedragen. Je wordt wat je leest, niet andersom.

Maar iedereen om me heen gelooft erin!

Dat klopt, want 1 op de 4 volwassen Nederlanders leest horoscopen, en 12% gelooft er echt in. Maar geloven maakt het nog niet waar. Wetenschappers beschouwen astrologie als een schoolvoorbeeld van pseudowetenschap, omdat het geen enkele toetsbare voorspelling doet en geen plausibel mechanisme heeft voor hoe planeten ons zouden beïnvloeden.

De zwaartekracht van Jupiter op een pasgeboren baby is bijvoorbeeld even groot als die van een willekeurige persoon in de verloskamer. Als planeten ons leven zouden bepalen, zou de verloskundige net zoveel invloed hebben als Mars.

Is het erg om je horoscoop te lezen?

Nee hoor, als entertainment is het prima. Het wordt alleen problematisch als je er belangrijke levensbeslissingen op baseert. Stel je voor dat de minister van Financiën geen lastenverzwaring doorvoert omdat zijn horoscoop zegt dat er een financiële meevaller aankomt. Of dat je een sollicitatiegesprek verprutst omdat je horoscoop voorspelde dat het toch mis zou gaan.

Zolang je beseft dat het vermaak is en geen wetenschap, is er niks mis mee. Maar verwar het nooit met echte psychologie, therapie of levensadvies. Want dan doe je jezelf tekort.

De conclusie: leuk, maar niet waar

Horoscopen zijn slim geschreven teksten die gebruikmaken van universele menselijke eigenschappen. Ze kloppen niet omdat de sterren iets over jou zeggen, maar omdat ze zo vaag zijn dat ze over iedereen kunnen gaan. Het Barnum Effect zorgt ervoor dat je hersenen de rest invullen en denken "dit ben echt ik!"

Wil je weten of je horoscoop écht klopt? Lees eens de horoscoop van een ander sterrenbeeld en je zult merken dat die net zo goed bij je past. Of nog beter: geef je vrienden jouw horoscoop en vraag of het klopt. De kans is groot dat ze denken dat het over henzelf gaat.

Veelgestelde vragen over horoscopen

Onder vind je de meest gesteelde vragen over horscopen.

Klopt er dan helemaal niks van astrologie?

Wetenschappelijk onderzoek heeft geen enkel bewijs gevonden dat de stand van planeten invloed heeft op je persoonlijkheid of toekomst. Alle grote studies tonen aan dat het toeval is.

Wat is het Barnum Effect?

Het Barnum Effect is de neiging van mensen om vage, algemene uitspraken als persoonlijk en accuraat te zien, ook al gelden ze voor iedereen. Genoemd naar showman P.T. Barnum.

Waarom gelooft iedereen dan in horoscopen?

Omdat ze positief zijn, vaag geformuleerd en onze hersenen vooral onthouden wat klopt en vergeten wat niet klopt. Plus: selectieve aandacht en self-fulfilling prophecy.

Klopt mijn sterrenbeeld nog wel?

Nee, door precessie (het tollen van de aardas) loopt je sterrenbeeld nu ongeveer een maand achter. Je "echte" astronomische sterrenbeeld is waarschijnlijk anders.

Zijn er 12 of 13 sterrenbeelden?

Astronomisch zijn er 13: de zon passeert ook Ophiuchus (Slangendrager), maar astrologen negeren dit sterrenbeeld omdat het niet in hun systeem past.

Wat was het experiment van Bertram Forer?

Forer gaf 39 studenten exact dezelfde "persoonlijkheidsanalyse" (samengesteld uit horoscopen) en iedereen gaf het gemiddeld een 4,26 uit 5. Bewijs dat vage teksten altijd kloppen.

Kunnen sterrenbeelden echt je persoonlijkheid bepalen?

Nee. Onderzoek onder 10 miljoen echtparen en 23.000 professionals toonde geen enkel verband aan tussen sterrenbeeld en persoonlijkheid of carrière.

Is het erg om horoscopen te lezen?

Als entertainment is het prima, maar baseer er geen belangrijke levensbeslissingen op. Het is geen vervanging voor therapie of professioneel advies.

Waarom zijn horoscopen altijd zo positief?

Omdat mensen positieve feedback makkelijker accepteren. Negatieve horoscopen zouden mensen afschrikken, dus schrijvers houden het luchtig en complimenteus.

Hoe kan ik testen of mijn horoscoop echt klopt?

Lees eens de horoscoop van een ander sterrenbeeld zonder te weten welke het is. De kans is groot dat je die net zo herkenbaar vindt als je eigen horoscoop.

Liefs, Vera